Uy atrofidagi yer — uning eng bahsli qismi. U yerda mashina qoʻyishadi, shlagbaum oʻrnatishadi, ekin ekishadi va bir-biridan shikoyat qilishadi. Shu bilan birga uydagi deyarli hech kim ikkita oddiy savolga javob bera olmaydi: bu yer kimniki va uning chegarasi qayerdan oʻtadi.
Javoblar bor va ular koʻringanidan qisqa. Tutash uchastkaga qonunda bitta modda bagʻishlangan — lekin u maqom haqidagi savolga ham, chegaralar haqidagi savolga ham, kim tozalashi haqidagi savolga ham javob beradi.
Bu yer kimniki#
Qonunning iborasi aniq va undagi har bir soʻz muhim: koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasi mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan joylarning mulkdorlariga doimiy foydalanish huquqi asosida ajratiladi.
Bu mulk emas. Doimiy foydalanish huquqi uchastka uyga muddatsiz berilganini va undan foydalanish mumkinligini anglatadi — lekin uni oʻz buyumidek tasarruf etib boʻlmaydi: na sotish, na sovgʻa qilish, na kimgadir mulk qilib ajratish.
Kim javob beradi#
Xuddi shu normaning ikkinchi yarmi: joylar mulkdorlarining zimmasiga mazkur yer uchastkasining sanitariya holati va obodonlashtirilishi uchun javobgarlik yuklatiladi.
Bundan koʻpincha hayratga soladigan amaliy xulosa chiqadi: hovlini tozalash, yoʻlaklar holati va koʻkalamzorlashtirish — uy sotib olmaslikka qaror qila oladigan xizmat emas. Bu mulkdorlarning javobgarligi va unga ketadigan xarajatlar yoʻlakni taʼmirlash bilan bir qatorda umumiy xarajatlarga kiradi. Holatini esa Uy-joy fondi inspeksiyasi tekshiradi: tutash uchastkalarni sanitariya normalariga muvofiq saqlash — nomlangan toʻrtta nazorat sohasidan biri.
Uchastka boʻlinmasdir#
Uyga tutash yer uchastkasi boʻlinmasdir va mustaqil yer uchastkalariga ajratilishi mumkin emas.
Bu qoida uydagi nizolarning butun bir turkumini birdaniga yopadi:
- hovlining «oʻz» qismini kimgadir ajratib boʻlmaydi;
- alohida obyekt uchun bir boʻlagini chegaralab boʻlmaydi;
- yer boʻlagini muayyan kvartiraga biriktirib boʻlmaydi.
Nima mumkinligi esa boshqa mexanizm bilan belgilanadi. Umumiy mol-mulkning ayrim qismlari umumiy yigʻilish qarorida belgilangan tartibda foydalanishga beriladi (13-modda). Yaʼni avtoturargoh joylari, maydoncha yoki uskuna joylashtirish — kun tartibi va bayonnoma masalasi, oʻzboshimchalik emas.
Chegara va oʻlchamlar: hokimiyat nima qilishi shart#
Bu moddaning eng foydali qismi va u haqda koʻpincha bilishmaydi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari boshqarish organining murojaatidan keyin oʻttiz kundan kechiktirilmagan muddatda tutash yer uchastkasining chegaralari va oʻlchamlarini belgilashi hamda boshqarish organiga bunday uchastkadan doimiy foydalanish huquqini belgilovchi zarur hujjatlarni berishi shart.
Murojaat qilishga uyda boshqarish organi boʻlgan kishi haqli: boshqaruvchi tashkilot, boshqaruvchi, bevosita boshqarishda uy kengashi yoki shirkat boshqaruvi.
Oʻttiz kun — bu majburiyat muddati, tilak emas. Uyda uchastka hujjatlari hali ham boʻlmasa, ishni qoʻshnilar bilan avtoturargoh ustida bahslashishdan emas, yozma murojaatdan boshlash kerak.
Kadastr pasportida nima boʻlishi shart#
Har bir uyning kadastr pasportida tutash yer uchastkasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek yer maydonining kadastr rejasi majburiy tartibda boʻlishi shart.
Bu byurokratik tafsilot emas: kadastr rejasi — hovlingiz qayerda tugashini aytib beradigan yagona hujjat. Usiz chegara haqidagi har qanday bahs fikrlarga borib taqaladi.
Yangi uylar uchun uchastka oʻlchami#
Yangi qurilayotgan obyektlar uchun tutash uchastka maydonining oʻlchami shaharsozlik normativlarining talablariga muvofiq, binolar oʻrtasidagi eng kam yongʻinga qarshi va sanitar oraliq masofani taʼminlash hamda mol-mulkning barcha qismlariga kirish sharoitlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Qonun aniq metrlarni aytmaydi — ular shaharsozlik normativlarida. Lekin mantiq belgilangan: hovli oʻtish va kirishni taʼminlashi kerak, qurilishdan keyin ortib qolgan joy boʻlib qolmasligi kerak.
Qonunda nima yoʻq#
- Uchastkadan ruxsat etilgan foydalanish roʻyxati yoʻq. Na avtoturargoh, na bolalar maydonchasi, na ekin toʻgʻridan-toʻgʻri nomlanmagan — foydalanish tartibini umumiy yigʻilish belgilaydi.
- Binolar orasidagi aniq metrlar yoʻq: ular shaharsozlik normativlarida, bu yerda emas.
- Uyning kirish uchun haq olish yoki bir necha mulkdor qarori bilan shlagbaum oʻrnatish huquqi yoʻq — bu ham umumiy yigʻilish va umumiy mol-mulk masalasi.
- Inspeksiya koʻrsatmalarini bajarish muddatlari yoʻq: qonunda ular na hovli, na uy uchun berilgan.
Bu uyning puli bilan qanday bogʻliq#
Uchastkani obodonlashtirish va sanitariya holatini saqlash — umumiy xarajatlarning bir qismi, demak umumiy yigʻilish tasdiqlaydigan smetaning va har bir mulkdor badalining bir qismi. Hisoblash usuli majburiy badallarni hisoblash maqolasida.
Uyning umumiy mol-mulkiga nima kirishi va nimasi shu uchastka kabi alohida qoidalar boʻyicha yashashi umumiy mol-mulk tahlilida. Hovli holatini kim va qanday tekshirishi esa uy-joy fondi inspeksiyasi maqolasida.
Koʻp beriladigan savollar#
Koʻp kvartirali uy atrofidagi yer kimga tegishli?
U mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan joylar mulkdorlariga doimiy foydalanish huquqi asosida ajratiladi. Bu foydalanish huquqi, mulk emas.
Hovlining bir qismini bitta mulkdorga ajratish mumkinmi?
Yoʻq. Uchastka boʻlinmasdir va mustaqil yer uchastkalariga ajratilishi mumkin emas. Umumiy mol-mulkning alohida qismini foydalanishga berish faqat umumiy yigʻilish qarorida belgilangan tartibda mumkin.
Tutash uchastka hujjatlarini qanday olish mumkin?
Uyni boshqarish organi — boshqaruvchi tashkilot, boshqaruvchi, uy kengashi yoki shirkat boshqaruvi — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organiga murojaat qiladi. U esa chegaralar va oʻlchamlarni belgilab, hujjatlarni murojaatdan keyin oʻttiz kundan kechiktirmay berishi shart.
Hovlini tozalash uchun kim javob beradi?
Uchastkaning sanitariya holati va obodonlashtirilishi uchun javobgarlik joylar mulkdorlari zimmasiga yuklatilgan. Bunga ketadigan xarajatlar umumiy xarajatlarga kiradi.
Uchastka chegaralarini qayerdan koʻrish mumkin?
Uyning kadastr pasportidan: unda tutash uchastka toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shu jumladan kadastr rejasi majburiy tartibda boʻladi.
Hovlida garaj yoki soyabon qurish mumkinmi?
Tegishli ruxsatnomasiz imoratlar va inshootlarni oʻzboshimchalik bilan tiklashga yoʻl qoʻyilmaydi. Hovlidagi har qanday qurilish — ruxsat va umumiy yigʻilish qarori masalasi, yoʻlakdagi qoʻshnilar bilan kelishuv emas.
Huquqiy asos: Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 7-noyabrdagi OʻRQ-581-sonli «Koʻp kvartirali uylarni boshqarish toʻgʻrisida»gi Qonuni, 7-, 12-, 13-, 16- va 19-moddalar (7-moddaning birinchi va beshinchi qismlari — 2025-yil 30-dekabrdagi Qonun tahririda). Amaldagi tahrirni lex.uz saytida tekshiring.