Umumiy mol-mulk nima va undan qanday foydalaniladi

Quvurni kim tuzatishi yoki zinapoyadagi kolyaskani kim olib qoʻyishi haqidagi bahs deyarli har doim bitta savolga borib taqaladi: bu kimniki. Kvartira bilan umumiy mol-mulk oʻrtasidagi chegara chizilmaguncha, har bir suhbat qaytadan boshlanadi.

Qonun bu chegarani chizadi — va odatda oʻylanganidan torroq chizadi. Quyida: umumiy mol-mulkka aynan nima kiradi, nega uyga tutash yer uchastkasi alohida qoidalar boʻyicha yashaydi, nimani foydalanishga berish mumkin va nimani hech kimga berib boʻlmaydi.

Qonun nimani umumiy mol-mulkka kiritadi#

6-modda umumiy taʼrif emas, roʻyxat beradi:

«Koʻp kvartirali uydagi umumiy joylar, tayanch va toʻsiq konstruksiyalar, kvartiralar oraligʻidagi ihotalangan (oʻrama) pillapoyalar, zinapoyalar, liftlar, liftning shaxtalari hamda boshqa shaxtalar, dahlizlar, texnik qavatlar, yertoʻlalar, cherdaklar va tomlar, uy ichidagi muhandislik tarmoqlari va kommunikatsiyalari, joylarning tashqarisida yoki ichida joylashgan hamda bittadan ortiq joyga xizmat koʻrsatadigan mexanik, elektr, sanitariya-texnika uskunalari va qurilmalari hamda boshqa uskuna va qurilmalar umumiy mol-mulkdir.»

Oxirgi qism — roʻyxatning yana bir qatori emas, balki barcha bahsli holatlarni hal qiladigan mezon: bittadan ortiq joyga xizmat koʻrsatadimi. Kvartirangizdan oʻtadigan stoyak faqat sizga xizmat qilmaydi, shuning uchun u umumiy. Oʻsha stoyakka ulangan va faqat sizning xonangizni isitadigan radiator esa yoʻq.

Uyga tutash yer uchastkasi — alohida masala#

Uy atrofidagi yerni koʻpincha umumiy mol-mulk deb atashadi, bu aniq emas. 7-modda boshqa tartib belgilaydi: uyga tutash yer uchastkasi mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan joylarning mulkdorlariga doimiy foydalanish huquqi asosida ajratiladi, uning sanitariya holati va obodonlashtirilishi uchun javobgarlik esa mulkdorlar zimmasiga yuklatiladi.

Uchastka boʻlinmasdir va mustaqil yer uchastkalariga ajratilishi mumkin emas. U haqidagi maʼlumotlar va kadastr rejasi uyning kadastr pasportida majburiy tartibda boʻladi.

Amaliy xulosa: hududni tozalash va obodonlashtirish uchun mulkdorlar javob beradi — va bu xarajatlar smetaga yoʻlakni taʼmirlash bilan bir qatorda kiradi.

Sizning ulushingiz: nima mumkin, nima mumkin emas#

Umumiy mol-mulkdagi ulush uni kvartiradan ajratib boʻlmaydigan qilib tuzilgan:

• u natura holida ajratilmaydi — cherdakning «oʻzingizga tegishli» ikki metrini olib boʻlmaydi;
• u joydan alohida oʻtkazilmaydi va kvartirani sotib oluvchiga u bilan birga oʻtadi (14-modda);
• shu bilan birga foydalanish huquqi ulush miqdoriga bogʻliq emas: katta kvartira mulkdori ham, kichigi ham zinapoya, lift va uchastkadan teng foydalanadi (13-modda).

Bu yerda chalkashib ketish oson, shuning uchun ikkisini ajratib qoʻyish kerak: foydalanish — hamma uchun teng, xarajatlar — joy maydoniga mutanosib. Birinchisi 13-moddadan, ikkinchisi 16-moddadan.

Nimani foydalanishga berish mumkin, nimani yoʻq#

Umumiy mol-mulkning ayrim qismlari joylarning mulkdorlariga yoki boshqa shaxslarga umumiy yigʻilish qarorida belgilangan tartibda foydalanishga berilishi mumkin. Yertoʻlaning bir qismini ijaraga berish, aloqa operatori uskunasini joylashtirish yoki fasadga peshlavha osishning qonuniy yoʻli shu.

Bundan koʻpincha unutiladigan uchta qoida kelib chiqadi.

Birinchi. Umumiy mol-mulkning ayrim qismlaridan faqat oʻz manfaatlari uchun foydalanuvchi mulkdor umumiy yigʻilish qarorida belgilangan miqdorda umumiy mulkni saqlash uchun haq toʻlashi shart. Yaʼni foydalanish sukut boʻyicha bepul emas.

Ikkinchi. Umumiy mol-mulkning ayrim qismlarini boshqa shaxsga berish umumiy ulushli mulkning barcha ishtirokchilari tomonidan bir ovozdan qabul qilingan qaror asosida mumkin. Koʻpchilik bilan emas — bir ovozdan.

Uchinchi. Agar berish boshqa mulkdorlarning oʻz mulk huquqlarini amalga oshirishini cheklaydigan boʻlsa, u umuman mumkin emas.

Mulkdorning majburiyatlari#

19-modda ularni «yoʻl qoʻyilmaydi» orqali beradi, va bu roʻyxatni yoʻlakka soʻzma-soʻz osib qoʻysa arziydi. Quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

• umumiy mol-mulkning, shuningdek har qanday boshqa mulkdor mol-mulkining buzilishiga yoki xavfga duchor etilishiga;
• tegishli ruxsatnomasiz har xil imoratlar va inshootlarni oʻzboshimchalik bilan tiklashga;
• yongʻinga qarshi oʻtish joylarini, umumiy yoʻlaklarni, ihotalangan (oʻrama) pillapoyalarni, zaxira chiqish joylarini va uyning boshqa umumiy joylarini narsalar hamda uskunalar bilan toʻsib qoʻyishga;
• uy hayvonlarini umumiy foydalanishdagi joylarda — zinapoyalarda, cherdaklarda, yertoʻlalarda, umumiy oshxonalarda, balkonlarda va peshayvonlarda — saqlashga;
• joylarni qayta qurish va qayta rejalashtirish boʻyicha uyning konstruktiv qismlari tayanch qobiliyatini hamda zilzilaga bardoshliligini buzadigan ishlarni oʻzboshimchalik bilan amalga oshirishga.

Qayta qurish va qayta rejalashtirishning oʻzini qonun taqiqlamaydi — lekin faqat joyning qulayligini oshirish maqsadida, binoning va muhandislik kommunikatsiyalarining konstruktiv sxemasini buzmagan, fasad arxitekturasi va tashqi koʻrinishini yomonlashtirmagan, tayanch qobiliyati va zilzilaga bardoshlilikni pasaytirmagan holda.

Amaldagi nizolarning yarmini yopadigan ikkita qoida:

• agar mulkdor yoki u bilan birga yashovchi shaxslar boshqa mulkdorlarning yoki umumiy mol-mulkka zarar yetkazgan boʻlsa, ular yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashi shart;
• agar umumiy mol-mulkning konstruktiv qismlariga faqat sizning joyingizdan kirish mumkin boʻlsa, oldindan xabardor qilingan holda boshqarish organi vakillarini tekshirish, taʼmirlash yoki almashtirish uchun kiritishingiz shart. Avariyaning oldini olish yoki oqibatlarini tezkor bartaraf etish zarur boʻlgan shoshilinch hollarda oldindan xabardor qilish talab etilmaydi.

Umumiy mol-mulk holatini kim nazorat qiladi#

Umumiy mol-mulkni saqlash — uning lozim darajadagi texnik va sanitariya holatini taʼminlash: unga xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va asrash uchun zarur boʻlgan hamma narsa (15-modda). Boshqarish organi majburiy normalarga muvofiq, bajarilmasligi uyga, odamlarning hayoti va sogʻligʻiga, mol-mulkka va atrof-muhitga bevosita xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan majburiy tadbirlar va ishlarni amalga oshirishi shart. Majburiy normalar — yongʻinga qarshi, sanitariya va shaharsozlik normalari.

Uyda odamlarning hayoti, sogʻligʻi va mol-mulkiga yoki atrof-muhitga haqiqiy xavf tugʻdiradigan holatlar yuzaga kelsa, Uy-joy fondi inspeksiyasi mulkdorlar va boshqarish organini oldindan xabardor qilgan holda xavfni bartaraf etish choralarini koʻrishi shart. Xavf mavjudligi fakti tegishli davlat organi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlikni qonun umumiy tarzda beradi: aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi (52-modda). Ushbu qonun ichida alohida jarima shkalasi yoʻq — aniq sanksiyalar boshqa hujjatlar bilan belgilanadi.

Bu pul bilan qanday bogʻliq#

Yuqorida sanab oʻtilganlarning hammasi mulkdorlarning majburiy badallari hisobidan saqlanadi — badal miqdori esa joy maydonidan va tasdiqlangan smetadan kelib chiqadi. Usul majburiy badallarni hisoblash maqolasida qadamma-qadam yozilgan.

Nimani taʼmirlash va nimani foydalanishga berish haqidagi qarorni umumiy yigʻilish qabul qiladi — uni qanday oʻtkazish alohida qoʻllanmada yozilgan.

Huquqiy asos: Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 7-noyabrdagi OʻRQ-581-sonli «Koʻp kvartirali uylarni boshqarish toʻgʻrisida»gi Qonuni, 6-, 7-, 13-, 14-, 15-, 16-, 19- va 52-moddalar. Amaldagi tahrirni lex.uz saytida tekshiring.