Uy-joy mulkdorlarining shirkati: qanday tuziladi va qanday boshqariladi

Uy-joy mulkdorlarining shirkati — uyni boshqarishning uchinchi usuli va mulkdorlar oʻz yuridik shaxsini tuzadigan yagona usul. Kompaniya yollashmaydi va tashkilotsiz boshqarishmaydi, balki uni oʻzlari taʼsis etadi.

Uning boshqa ikki usul orasidagi oʻrni ham shundan: nazorat bevosita boshqarishdagi kabi mulkdorlarda qoladi, lekin uyda balans, hisob raqami, ustav va odam yollash imkoniyati paydo boʻladi.

Shirkat nima#

Shirkat joylar mulkdorlarining tashabbusiga koʻra tashkil etiladi va oʻz ustaviga muvofiq oʻzini oʻzi boshqarish asosida faoliyat koʻrsatadi. Bu yuridik shaxs: oʻz mulkida mustaqil balansida hisobga olinadigan alohida mol-mulkka ega boʻladi, oʻz nomidan huquqlarni olishga va amalga oshirishga, majburiyatlarni bajarishga, sudda daʼvogar va javobgar boʻlishga haqli.

Yuridik shaxs huquqini shirkat davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran oladi. Ustavida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, u faoliyati muddati cheklanmagan holda tashkil etiladi.

Aʼzolik haqidagi odatdagi savollarni yopadigan ikki qoida:

• aʼzolar — uydagi joylarning mulkdorlari boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar; joyni sotib oluvchi mulk huquqi yuzaga kelgan paytdan aʼzoga aylanadi;
• shirkat aʼzosi shirkatning majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi, shirkatning oʻzi esa oʻz majburiyatlari boʻyicha barcha mol-mulki bilan javob beradi va aʼzolarining majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi.

Tuzishning olti qadami#

1. Tashabbusshirkatga birlashish istagidagi har bir uydagi joylar mulkdorlarining kamida oʻn foizi taʼsis yigʻilishini chaqirishni talab qiladi.
2. Xabarkamida oʻn kun oldin: har bir yoʻlakka eʼlon yoki imzo qoʻydirib topshirish; yuridik shaxslarga buyurtma xat, elektron xabar yoki vakolatli vakilga imzo qoʻydirib topshirish.
3. Kvorumyigʻilishda har bir uydagi barcha joylar mulkdorlarining yoki ular vakillarining ellik foizidan koʻpi hozir boʻladi.
4. Ovoz berishqaror yigʻilishda ishtirok etayotgan mulkdorlarning yoki ular vakillarining ellik foizidan koʻpi yoqlab ovoz bersa qabul qilinadi.
5. Kun tartibishirkatni tashkil etish, ustavni tasdiqlash, boshqaruv raisi va aʼzolarini saylash, taftish komissiyasini saylash.
6. Roʻyxatdan oʻtkazishshirkat yuridik shaxs huquqini belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan oladi.

Ustav: oʻn uchta majburiy band#

Ustav rasmiyatchilik emas, keyinchalik barcha nizolar shu hujjat boʻyicha hal qilinadi. Qonun unda nima boʻlishi kerakligini sanaydi:

• shirkatning toʻliq va qisqartirilgan nomi, joylashgan yeri (pochta manzili);
• joylarning mulkdorlari shirkatga birlashtirilgan uylarning manzillari;
• faoliyatning predmeti va maqsadi;
• shirkatning va uning aʼzolarining huquqlari hamda majburiyatlari;
• umumiy mol-mulkdan foydalanishdan, tijorat faoliyatidan va umumiy mol-mulkning ayrim qismlarini realizatsiya qilish hamda ijaraga berishdan olingan daromaddan foydalanish va uni taqsimlash tartibi;
• shirkatning zararlari oʻrnini qoplash tartibi;
• zaxira va boshqa jamgʻarmalarni tashkil etish tartibi;
• har bir turar va yashash uchun moʻljallanmagan joy mulkdorining umumiy mol-mulkdagi ulushi;
• majburiy badallar miqdorini belgilash va ularni aʼzolar tomonidan toʻlash tartibi;
• umumiy mol-mulkni, tutash yer uchastkasini va shirkat mol-mulkini boshqarish tartibi;
• boshqaruv va taftish komissiyasining son tarkibi hamda saylanish muddati, vakolatlari va qaror qabul qilish tartibi;
• yillik hisobotlarni tuzish, tekshirish va tasdiqlash tartibi;
• shirkatni qayta tashkil etish va tugatish tartibi.

Kim nimani boshqaradi#

Aʼzolarning umumiy yigʻilishi — oliy organ. Qonun uning vakolatlarini batafsil sanaydi: ustavni va unga oʻzgartishlarni tasdiqlash; boshqaruvni, boshqaruv raisini va taftish komissiyasini saylash hamda vakolatlarini muddatidan oldin tugatish; yillik ishlar rejasini va uning ijrosi haqidagi hisobotni tasdiqlash; yillik daromadlar va xarajatlar smetasini va uning ijrosi haqidagi hisobotni tasdiqlash; majburiy badallar miqdorini tasdiqlash; boshqaruvchining yoki boshqaruv tashkilotining nomzodini tasdiqlash; rais, boshqaruv aʼzolari va taftish komissiyasiga toʻlanadigan haq miqdorini belgilash; xodimlar ish haqini tasdiqlash; maxsus jamgʻarmalar tuzish; umumiy mol-mulkdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash; boshqaruv faoliyatiga doir shikoyatlarni koʻrib chiqish; rekonstruksiya va qayta rejalashtirishni kelishib olish tartibini belgilash; bitta uy mablagʻlaridan boshqa uy ehtiyojlari uchun foydalanish tartibini belgilash.

Boshqaruv — ijro organi, umumiy yigʻilishga hisobdor. Aʼzolar orasidan ustavda belgilangan tarkibda va muddatga saylanadi. Rais tomonidan ustavdagi muddatlarda, ammo oyiga kamida bir marta chaqiriladi; majlis aʼzolarning kamida uchdan ikki qismi ishtirok etganda vakolatli; qarorlar oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi. Uydagi barcha joylarning 30 foizdan ortiq maydoni bir shaxsning mulki boʻlsa, u shaxs oʻz roziligi bilan boshqaruv tarkibiga kiritiladi.

Taftish komissiyasi — nazorat organi, boshqaruv organi emas. Aʼzolar orasidan kamida uch kishidan iborat tarkibda saylanadi, uning aʼzolari bir vaqtning oʻzida boshqaruv aʼzosi boʻlishi mumkin emas. Har yili moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish natijalari haqida yigʻilishga hisobot beradi; bu hisobot yigʻilishda koʻrib chiqilgunga qadar uchinchi shaxslarga berilishi mumkin emas.

Shirkat nimaga haqli va nima qilishi shart#

Huquqlari orasida: umumiy mol-mulkni, tutash uchastkani va oʻz mol-mulkini saqlash usulini belgilash; yillik daromadlar va xarajatlar smetasini belgilash; banklar kreditlaridan foydalanish; yer uchastkalarini doimiy foydalanish uchun olish; uchastkada shaharsozlik normalariga muvofiq xoʻjalik binolarini qurish; oʻz mol-mulkini tasarruf etish, shu jumladan ijaraga berish; aʼzolarga va boshqa shaxslarga ishlarni bajarish va qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish; maxsus fondlar tashkil etish.

Alohida turadigan huquq — kirish: joy ichidagi umumiy mol-mulk holatini nazorat qilish, unga xizmat koʻrsatish va uni taʼmirlash maqsadida shirkat mulkdorni oldindan xabardor qilgach, uning borligida joyga kirishi, avariya yuz berganda esa darhol kirishi mumkin.

Majburiyatlari orasida eng koʻp ish beradiganlari:

• majburiy badallar oʻz vaqtida kelib tushishini taʼminlash;
• har yili umumiy mol-mulkni saqlash ishlari rejasini har bir uy uchun alohida belgilash va uning ijrosi haqida hisobot tuzish;
• har yili daromadlar va xarajatlar smetasini hamda uning ijrosiga doir hisobotni — bu ham har bir uy boʻyicha alohida — tuzish;
• aʼzolarning talabiga koʻra ularning huquqlariga taalluqli barcha hujjatlardan, shu jumladan elektron shakllaridan foydalanishini taʼminlash.

Oxirgi uchta band shirkat bir necha uyni koʻtara oladimi-yoʻqmi degan savolga javob beradi: reja, smeta va hisobot hammasiga bitta qator emas, har bir uy boʻyicha alohida kerak.

Mol-mulk va pul#

Shirkatning mol-mulki pul mablagʻlaridan, binolar, inshootlar, jihozlar, inventarlar, transport vositalaridan va boshqa mol-mulkdan iborat. Pul mablagʻlari aʼzolarning majburiy badallaridan, ixtiyoriy badallaridan, yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy xayriya mablagʻlaridan, tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlardan va boshqa tushumlardan tashkil topadi.

Ajralish holati uchun muhim qoida: alohida uydagi joylarning mulkdorlari shirkatdan chiqqan taqdirda, shu uyni kapital taʼmirlash maqsadida toʻplangan mablagʻlardan shakllantirilgan pul mablagʻlarining tegishli qismi shu uyni boshqarish boʻyicha yangi tuzilayotgan organga oʻtkaziladi.

Chiqish va tugatish#

Shirkatga aʼzolik uch holatda tugatiladi: joyga boʻlgan mulk huquqi bekor qilinganda; uydagi joylar mulkdorlarining koʻpchiligi shirkatdan chiqish toʻgʻrisida qaror qabul qilganda; shirkat tugatilganda.

Qayta tashkil etish qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish va ajratib chiqarish shaklida mumkin — umumiy yigʻilishning aʼzolar ellik foizdan koʻproq ovozi bilan qabul qilgan qarori asosida. Tugatilayotganda kreditorlar talablari qanoatlantirilganidan keyin qolgan mol-mulk aʼzolar oʻrtasida ularning shirkat mol-mulkini shakllantirishdagi ishtirokiga mutanosib tarzda taqsimlanadi.

Qonunda nima yoʻq#

• Shirkat uchun soliq imtiyozi yoʻq. Barcha turdagi soliqlardan ozod etish boshqaruvchi tashkilot yoki boshqaruvchi uchun nazarda tutilgan (27-modda). Bundan tashqari, boshqaruv va taftish komissiyasi aʼzolariga mukofot hamda shirkat xodimlariga ish haqi soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq soliqqa tortiladi.
• Boshqaruv aʼzolarining eng kam yoki eng koʻp soni yoʻq — uni ustav belgilaydi.
• Xodim yollash majburiyati yoʻq: shirkat haqli, lekin majbur emas.
• Tadbirkorlik faoliyatiga taqiq yoʻq — undan olingan daromadlar mablagʻ manbalari orasida toʻgʻridan-toʻgʻri nomlangan.

Yonida nima oʻqish mumkin#

Shirkat — uchta boshqarish usulidan biri; uchalasining taqqoslanishi boshqarishning uch usuli maqolasida. Majburiy badallar miqdorini aʼzolarning umumiy yigʻilishi tasdiqlaydi, u esa maydon va smetadan hisoblanadi — usul majburiy badallarni hisoblash maqolasida.

Uy shirkatga emas, kompaniya yollashga moyil boʻlsa — shartnomada nima boʻlishi kerakligi boshqarish shartnomasi maqolasida.

Huquqiy asos: Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 7-noyabrdagi OʻRQ-581-sonli «Koʻp kvartirali uylarni boshqarish toʻgʻrisida»gi Qonuni, 16-, 27-, 30–38-, 44-, 46-, 47- va 48-moddalar. Amaldagi tahrirni lex.uz saytida tekshiring.